Từ ngôi trường bên dòng Kiến Giang...

Suốt 3 năm học ở Trường cấp III Lệ Thủy, tôi phải đi bộ 20 cây số từ làng biển Thượng Luật, xã Ngư Thủy lên thị trấn huyện để học. Mỗi tuần mang theo một bao ruột tượng khoai, 5 lon gạo, 1 chai nước mắm, 1 cây dương làm củi... Rồi lũ lụt, bom đạn máy bay địch, khổ và hiểm nguy vô cùng, nhưng ai cũng say học. Lệ Thủy quê tôi nước nhiều hơn đất. Bao đời nay nghèo đói, nhưng nơi đây đã sinh ra một ngôi trường lừng danh tên tuổi, không kém gì các trường cấp III ở Đồng Hới, Vinh, Hà Nội... Đối với tôi đó là ngôi trường trong tâm thức, ngôi trường của ký ức và niềm tự hào.

Suốt 3 năm học ở Trường cấp III Lệ Thủy, tôi phải đi bộ 20 cây số từ làng biển Thượng Luật, xã Ngư Thủy lên thị trấn huyện để học. Mỗi tuần mang theo một bao ruột tượng khoai, 5 lon gạo, 1 chai nước mắm, 1 cây dương làm củi... Rồi lũ lụt, bom đạn máy bay địch, khổ và hiểm nguy vô cùng, nhưng ai cũng say học. Lệ Thủy quê tôi nước nhiều hơn đất. Bao đời nay nghèo đói, nhưng nơi đây đã sinh ra một ngôi trường lừng danh tên tuổi, không kém gì các trường cấp III ở Đồng Hới, Vinh, Hà Nội... Đối với tôi đó là ngôi trường trong tâm thức, ngôi trường của ký ức và niềm tự hào. Thấm thoắt mới đó đã mấy chục năm trôi qua! Cuối năm 2012 vừa rồi, tôi về dự kỷ niệm 50 năm thành lập trường. Các anh chị học khóa 1 làm ăn khá giả ở Hà Nội, Sài Gòn... đã liên kết nhau mời tất cả các thầy dạy các khóa đầu tiên về gặp gỡ tại huyện. Mấy anh em văn sĩ là hội viên Hội nhà văn Việt Nam ở Hà Nội, Huế, TP Hồ Chí Minh... cũng kéo về đông đủ: Lâm Thị Mỹ Dạ, Lê Đình Ty, Trần Quang Đạo, Thai Sắc, Đỗ Hoàng, Ngô Minh, Nguyễn Thế Tường... Được gặp gỡ các thầy dạy mình tuổi học trò là một hạnh phúc. Đó là các thầy giáo mẫu mực về nhân cách và dạy học rất giỏi. Bạn bè tôi bây giờ, ai cũng đã có cháu nội, cháu ngoại, thế mà gặp lại các thầy bỗng thấy mình nhỏ lại, hồn nhiên, trong trẻo như xưa. Thầy giáo dạy chúng tôi hồi đó nay đã trên dưới 80 tuổi cả rồi. Thầy giáo dạy văn nổi tiếng Lương Duy Cán (nhà thơ Hà Nhật) 77 tuổi từ TP Hồ Chí Minh vẫn bay ra. Thầy Hà Nhật là người đã khơi nguồn cho chúng tôi làm thơ, vì lúc tôi vào học lớp 8 (năm 1965) thầy đã là tác giả “Bài thơ tình của người thủy thủ” nổi tiếng, được Hoàng Vân phổ nhạc khiến nhiều người thuộc. Một buổi học thầy bao giờ cũng dành ít phút cuối để đọc thơ, nói về thơ cho học trò nghe... Các thế hệ thầy giáo của Trường cấp III Lệ Thủy chụp ảnh kỷ niệm. Ảnh: Ngô Thủy Trung. Thầy giáo Phan Ngọc Thu hút hồn học sinh trong những tiết giảng Kiều, cũng là thầy giáo chấm điểm văn vô cùng khắt khe. Học với thầy cả 3 năm tôi và Lâm Thị Mỹ Dạ vào loại giỏi văn nhất lớp, vậy mà chỉ một lần làm luận được thầy cho điểm 5 là điểm cao nhất lúc bấy giờ... 47 năm rồi chúng tôi mới gặp lại thầy Xuyên, thầy giáo dạy Địa lý có cách dạy làm học trò nhớ đời, đứa nào cũng phải lo mà học môn thầy, vì thầy hay kiểm tra 5 phút giữa giờ hoặc cuối giờ, không ai biết được lúc nào, nên tất cả tập trung học môn Địa. Mỗi lần kiểm tra chỉ một mảnh giấy nửa trang vở. Nhiều bài kiểm tra thầy phải chấm mệt hơn, nhưng đó là đam mê của thầy đã lây sang cả học trò. Thầy có sáng kiến giúp cho học sinh ghi chép nhanh hơn, đó là cách đánh dấu kiểu tốc ký “một mũi tên lên, hai mũi tên lên”, “một mũi tên xuống, hai mũi tên xuống” (nghĩa là phát triển và phát triển mạnh, phát triển chậm và kém phát triển). Kiểu tốc ký đó của thầy sau này tôi còn áp dụng để ghi tốc ký suốt cuộc đời làm báo chuyên nghiệp của mình... 50 năm Trường cấp III Lệ Thủy của tôi đã đào tạo hơn 20.000 học sinh. Nhiều học sinh của trường hiện nay đang giữ những ví trí trọng yếu trong bộ máy của Đảng và nhà nước ở trung ương và địa phương. Hiện nay có 3 thứ trưởng đương nhiệm là anh Đỗ Quý Doãn, Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông; anh Nguyễn Văn Đức, Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường và anh Trương Tiến Viên, Thứ trưởng Bộ Giao thông vận tải; Thiếu tướng Nguyễn Xuân Sang, Tư lệnh Binh đoàn 15; có 2 vị Chủ tịch UBND tỉnh đương chức là Nguyễn Hữu Hoài ở tỉnh Quảng Bình và Trương Đức Thiệu ở tỉnh Bình Phước. Về cán bộ khoa học kỹ thuật thì có hàng trăm giáo sư-tiến sĩ ở trên mọi lĩnh vực... Trong cuộc hội ngộ ấn tượng bên dòng Kiến Giang mừng 50 năm trường cũ, thầy Phan Ngọc Thu ôm tôi hồi lâu, rồi nói một câu khiến tôi sẽ ghi nhớ suốt đời: Khôi ạ, thầy nghĩ làm thơ cũng như dạy văn, ngoài năng khiếu, nếu không có một tình yêu lớn về con người thì không thể làm được... NGÔ MINH KHÔI